Zachowek to instytucja prawa spadkowego, która ma na celu ochronę najbliższych członków rodziny przed całkowitym pominięciem w testamencie. Jest to swego rodzaju zabezpieczenie dla osób najbliższych spadkodawcy, które w normalnych okolicznościach byłyby uprawnione do dziedziczenia z ustawy. Zachowek przysługuje przede wszystkim zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, o ile byliby oni powołani do spadku z ustawy. Jest to roszczenie pieniężne, które uprawnieni mogą dochodzić od spadkobierców, jeżeli ich udział w spadku, zgodnie z wolą spadkodawcy, byłby mniejszy od należnego im zachowku lub zostaliby całkowicie pominięci w testamencie. Sprawdź Adwokat Zachowek Kielce
Kto jest uprawniony do zachowku?
Prawo do zachowku przysługuje zstępnym spadkodawcy, małżonkowi oraz rodzicom. W praktyce oznacza to, że dzieci, wnuki, a także małżonek spadkodawcy są podstawowymi uprawnionymi do zachowku. Rodzice spadkodawcy mają prawo do zachowku tylko wówczas, gdy zmarły nie pozostawił zstępnych. Należy podkreślić, że rodzeństwo spadkodawcy, a także dalsi krewni, nie mają prawa do zachowku. Wysokość zachowku wynosi połowę wartości udziału spadkowego, który przypadłby danej osobie, gdyby doszło do dziedziczenia ustawowego. W przypadku osób trwale niezdolnych do pracy oraz małoletnich zstępnych, zachowek wynosi dwie trzecie wartości tego udziału.
Jak wyliczyć wysokość zachowku (przykład)
Obliczenie wysokości zachowku wymaga ustalenia wartości całego spadku, co oznacza zsumowanie wszystkich aktywów pozostawionych przez spadkodawcę. Do masy spadkowej wlicza się zarówno majątek ruchomy, jak i nieruchomy, a także wartości niematerialne, takie jak prawa autorskie czy patenty. Wartość spadku ustala się na dzień otwarcia spadku, czyli na dzień śmierci spadkodawcy. Następnie należy ustalić, jaki udział w spadku przysługiwałby uprawnionemu do zachowku, gdyby dziedziczył on z ustawy. Zachowek to połowa (lub dwie trzecie w przypadku osób trwale niezdolnych do pracy i małoletnich) tej wartości. Na przykład, jeżeli wartość spadku wynosi 500 000 zł, a udział spadkowy uprawnionego z ustawy wynosiłby 1/4, to zachowek będzie równy 1/8 wartości spadku, czyli 62 500 zł.
Sytuacje, w których zachowek nie przysługuje
Istnieją sytuacje, w których osoba uprawniona do zachowku może zostać go pozbawiona. Jedną z takich sytuacji jest wydziedziczenie, które musi być dokonane przez spadkodawcę w testamencie i opierać się na jednej z przyczyn określonych w Kodeksie cywilnym, takich jak uporczywe postępowanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, naruszenie obowiązków rodzinnych wobec spadkodawcy lub popełnienie przestępstwa przeciwko spadkodawcy. Innym przypadkiem jest zrzeczenie się dziedziczenia, które następuje na mocy umowy zawartej przed notariuszem między przyszłym spadkodawcą a uprawnionym do zachowku. Zrzeczenie to obejmuje również zachowek. Kolejną sytuacją, w której zachowek nie przysługuje, jest niegodność dziedziczenia, stwierdzona wyrokiem sądu. Warto również wspomnieć, że uprawniony do zachowku może utracić swoje prawo do zachowku, jeśli nie dochodzi go w odpowiednim terminie, czyli w ciągu pięciu lat od otwarcia spadku.
Dochodzenie roszczenia o zachowek
Roszczenie o zachowek ma charakter pieniężny i może być dochodzone przed sądem. W przypadku, gdy uprawniony do zachowku nie otrzymał należnej mu kwoty od spadkobierców, może wnieść pozew do sądu o zapłatę zachowku. Warto podkreślić, że uprawniony do zachowku nie może żądać wydania konkretnego składnika majątkowego ze spadku, a jedynie określonej sumy pieniężnej odpowiadającej wartości zachowku. Proces dochodzenia zachowku może być skomplikowany, zwłaszcza w sytuacjach, gdy spadkobiercy nie są zgodni co do wartości spadku lub gdy zachodzi konieczność wydzielenia odpowiedniej kwoty z majątku spadkowego. W przypadku sporów dotyczących zachowku, często konieczne jest powołanie biegłego, który oszacuje wartość majątku. Ostateczna decyzja należy jednak do sądu, który rozstrzyga o wysokości należnego zachowku na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.
Podsumowanie
Zachowek jest istotnym elementem polskiego prawa spadkowego, który chroni interesy najbliższych członków rodziny spadkodawcy. Jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których bliscy zostaliby całkowicie pominięci w dziedziczeniu. Dlatego tak ważne jest zrozumienie, komu przysługuje zachowek, jak go obliczyć oraz jakie są procedury dochodzenia tego roszczenia. Skuteczne dochodzenie praw do zachowku wymaga jednak nie tylko znajomości prawa, ale często także wsparcia doświadczonego adwokata, który pomoże w przeprowadzeniu procesu w sposób skuteczny i zgodny z obowiązującymi przepisami.