Czy wnuki mają prawo do zachowku

Zachowek to instytucja, która chroni najbliższych członków rodziny przed całkowitym pominięciem w dziedziczeniu. Najczęściej pytania o to prawo dotyczą dzieci i małżonka, ale w praktyce bardzo często pojawia się również wątpliwość: czy wnuki mają prawo do zachowku?

Zasadą jest, że prawo do zachowku przysługuje tym osobom, które byłyby powołane do dziedziczenia ustawowego po spadkodawcy. Oznacza to, że wnuki mają prawo do zachowku tylko w sytuacji, gdy ich rodzic – czyli dziecko spadkodawcy – nie żyje. Wtedy wchodzą do spadku w tzw. drodze reprezentacji i zajmują miejsce swojego zmarłego rodzica. Jeśli więc dziecko spadkodawcy zmarło wcześniej, wnuki mogą domagać się zachowku w jego imieniu.

Przykład: jeśli dziadek zmarł, pozostawiając dwójkę dzieci, to każde z nich ustawowo dziedziczyłoby połowę majątku. Jeżeli jedno z dzieci nie żyje, jego udział przypada wnukom. Jeżeli dziadek zapisał cały majątek drugiemu dziecku w testamencie, wnuki po zmarłym dziecku mają prawo żądać zachowku odpowiadającego ich udziałowi.

Czy wnuki mają prawo do zachowku w każdej sytuacji? Nie. Jeśli rodzic wnuka (czyli dziecko spadkodawcy) żyje, to tylko on ma prawo do zachowku, a wnuki nie mogą go zastąpić. Prawo do zachowku wnuków pojawia się więc dopiero wtedy, gdy naturalny spadkobierca nie może dziedziczyć, np. z powodu śmierci, wydziedziczenia czy uznania za niegodnego dziedziczenia.

Wysokość zachowku dla wnuków oblicza się tak samo jak dla innych uprawnionych – stanowi on połowę lub dwie trzecie udziału, jaki przypadłby im w dziedziczeniu ustawowym. Oznacza to, że jeśli udział rodzica zostałby podzielony między kilkoro wnuków, każdy z nich może dochodzić zachowku proporcjonalnie do swojego udziału.

Podsumowując, wnuki mają prawo do zachowku, ale tylko wtedy, gdy ich rodzic – będący dzieckiem spadkodawcy – nie żyje lub został wyłączony od dziedziczenia. Wtedy wchodzą na jego miejsce i mogą domagać się należnej części majątku. To prawo, które często ratuje równowagę w rodzinnych sporach i pozwala młodszym pokoleniom dochodzić sprawiedliwości.