Komu przysługuje zachowek i jak go obliczyć

Zachowek to jedno z najważniejszych zagadnień prawa spadkowego. Ma na celu ochronę najbliższej rodziny spadkodawcy przed całkowitym pominięciem w dziedziczeniu. Niezależnie od tego, co zostało zapisane w testamencie, ustawodawca daje określonym osobom prawo do części majątku. Komu przysługuje zachowek i jak go obliczyć to pytanie, które zadaje sobie wielu spadkobierców, szczególnie wtedy, gdy czują się pokrzywdzeni przez treść testamentu.

Prawo do zachowku mają dzieci spadkodawcy, wnuki, małżonek oraz rodzice, jeśli byliby powołani do dziedziczenia z ustawy. Oznacza to, że jeśli spadkodawca miał dzieci, to one zawsze mają prawo domagać się zachowku, nawet jeśli cały majątek zapisał innej osobie. Wnuki mają takie prawo tylko wtedy, gdy ich rodzic (dziecko spadkodawcy) nie żyje. Rodzice natomiast mogą żądać zachowku tylko wtedy, gdy zmarły nie pozostawił po sobie dzieci ani wnuków.

Wysokość zachowku uzależniona jest od tego, ile dana osoba otrzymałaby w ramach dziedziczenia ustawowego. Zasadą jest, że zachowek wynosi połowę wartości tego udziału. Jeżeli jednak spadkobierca jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy, wówczas przysługuje mu dwie trzecie wartości udziału. W praktyce oznacza to, że najpierw oblicza się, kto i w jakich częściach dziedziczyłby ustawowo, a następnie od tej wartości wylicza się połowę lub dwie trzecie.

Przykład: jeżeli spadkodawca pozostawił żonę i dwoje dzieci, to ustawowo każde z nich dziedziczyłoby po jednej trzeciej majątku. Jeśli jednak spadkodawca cały majątek zapisał w testamencie tylko jednej osobie, pozostałym członkom rodziny przysługuje zachowek. W tym przypadku każde z dzieci i żona mogą domagać się połowy swojego udziału, czyli jednej szóstej majątku.

Komu przysługuje zachowek i jak go obliczyć ma znaczenie także przy darowiznach dokonanych za życia spadkodawcy. Do masy spadkowej dolicza się darowizny, co oznacza, że jeśli spadkodawca przekazał dużą część majątku jednemu z dzieci jeszcze za życia, będzie to uwzględnione przy obliczaniu zachowku. Dzięki temu inni spadkobiercy mogą domagać się wyrównania.

Podsumowując, zachowek przysługuje zawsze najbliższej rodzinie i stanowi gwarancję, że nie zostaną całkowicie pozbawieni dziedziczenia. Jego wysokość zależy od udziału spadkowego, sytuacji osobistej spadkobiercy oraz wartości majątku, w tym darowizn. To skomplikowane obliczenia, dlatego w praktyce wiele osób decyduje się na wsparcie adwokata, który precyzyjnie wyliczy należny zachowek i pomoże skutecznie dochodzić go przed sądem.